Projectnaam
Projectomschrijving
De hang naar vrijheid en autonomie is groot onder de Friese bevolking. Veel initiatieven op het gebied van ondernemerschap stranden echter om organisatorische en financiele redenen. Plan: richt op een centrale plek in een aantal dorpen ruimtes in die de gemeenschap als geheel, en de persoon als individu, op complementaire wijze verrijken. Kerngebieden hierbij zijn: * Economie * Cultuur * Maatschappij Een fictieve dag in beeld: Er is een zoete inval van verschillende generaties; Jonge kinderen kunnen naar een hoogwaardige creche. Mensen met een eigen bedrijf werken er in hun eigen optimale bioritme (voor de een is dat tussen 9.00 en 15.00, een ander zal beter tot zijn/ haar recht komen tussen 18.00 en 01.00 uur). Dit plan onderscheid zich van soortgelijke initiatieven (bedrijfsverzamelgebouwen etc.) door een rondreizend team van specialisten. Doel: uitwisseling van actuele ervaring & kennis in de drie kerngebieden op empatische, uitdagende wijze. Insteek: win-win situatie; formele en informele contacten/samenwerkingsverbanden; easy to go, easy to do. Vb. een accountant deelt kennis over belasting, mede daardoor verwerft hij nieuwe klanten. Geregeld zijn er culturele manifestaties; film, muziek, poezie etc. Ook deze worden door een gezamenlijk team voor en door verschillende standplaatsen georganiseerd en gefinancierd. De leefbaarheiod van het platteland zal door dit plan m.i. behhorlijk toenemen: de exodus die de stilte van veel dorpen 'sochtends doorbreekt en de huizen degradeert tot slaapvertrekken wordt een halt toegeroepen; minder files, minder complex timemanagement; kortom meer levenskwaliteit! - energie doorgeven
Myn namme is Ed Knotter, ik wenje yn Beetstersweach en ik wurkje yn it ûnderwiis. It ûnderwiis spilet ek in rol by de fiersichten dy't ik hjir nei foaren bringe wol.It giet my om de Fryske taal en kultuer.Om te kommen ta in folweardich plak fan in Frysk yn Fryslân soe der taalwetjouwing komme moatte dy't in bettere ferankering fan de posysje fan de taal jout as in bestjoersôfspraak. It Frysk yn de grûnwet dus en neist in oerkoepeljende wet mear foech foar de provinsje. De provinsje as 'meiwetjouwer' as it giet om it Frysk yn ferskate domeinen yn Fryslân: it ûnderwiis, it amtlik ferkear, it rjochtsferkear, de media, de soarch ensfh. Om it Frysk op al dy terreinen yn de mienskip syn folweardich plak te jaan, is der mear stjoering fan de Fryske oerheden nedich. In eigen 'ministearje' foar Fryske aal en Kultuer soe, lykas dat yn de Dútske Bundesländer it gefal is, mear foar de talige en kulturele ûntjouwing fan de provinsje betsjutte kinne. By nije plannen en projekten soe nei de gefolgen foar it Frysk sjoen wurde moatte. In miljeu-effekt-rapportaazje is no in standertsproseduere en sa soe der ek in Taal-effekt-rapportaazje hantearre wurde moatte. De sichtberens fan de taal yn de iepenbiere romte: plaknammen, strjitnammen, buorden, opskriften ensfh. Foar dat fiersicht binne de eleminten rûnom oanwêzich!Om sa'n fiersicht te realisearjen, wol ik de doelen neame dy't de Feriening Frysk Underwiis neistribbet:It Frysk wurdt in normaal, dus ferplichte ûnderdiel fan it hiele ûnderwiis, fan pjutteboartersplak oant en mei hegeskoalle, mei genôch ûnderwiistiid om de doelen te berikken, dy't op syn minst lykweardich binne oan dy foar it Hollânsk.In universiteit yn Fryslân is yn dit byld folslein op syn plak. De Fryske Akademy spilet yn ynternasjonaal ferbân in wichtige rol yn stúdzjes op it mêd fan minderheidstalen.Op alle skoallen wurdt in trijetalige oanpak hantearre, dy't konsekwint trochset wurdt oant en mei de pabû's fan de hegeskoallen. It eksperimint mei de trijetalige basisskoallen hat oantoand dat soks hiel goed mooglik is.It is dus ûnmooglik dat der yn Fryslân ek mar ien studint fan de Pabŭ komt sŭnder Frysk yn syn pakket.It gear te stallen ûnderwiislearmateriaal moat yntegraal (b.g. yn ien lesmetoade) yn de trijetalige kontekst de bern systematysk en longitudinaal de oerienkomsten en ferskillen tusken de trije talen bybringe. It dialektisearringsproses moat keard wurde troch goed ynterferinsjebestridend ûnderwiis.Der moat in 'Sintrum foar Fryske Taal en Kultuer' komme (tink oan 'Language board' yn Wales en Skotlân) om de fersnipeling en it byinoar lâns wurkjen fan hjoeddeistige organisaasjes op it mêd fan it Frysk foar te kommen of op te heffen.De okkerdeis útbrochte kanon foar it skiednisûnderrjocht befettet (op Eise Eisinga nei) gjin eleminten út 'e Fryske histoarje. Der sil dus ek in Fryske kanon komme moatte.Ferskate ynspeksjerapporten hawwe oanjûn dat guon skoallen neat of mar in bytsje oan it Frysk dogge, omdat se de tiid brûke wolle foar 'rekenen en Nederlandse taal'. Dêr wurde se ommers op ôfrekkene! In better tafersjoch op it ûnderwiis yn Fryslân troch Frysktalige ynspekteurs is in wichtich ûnderdiel fan dit Fryske Fiersicht.
Friesland staat onder meer bekend om zijn schitterende weilanden: de verten, de kleuren, de geuren, het gras en de eindeloze hoeveelheden ontroerend mooie plekken, soms verafgelegen van de bewoonde wereld, soms verrassend dichtbij die wereld. Weilanden dienen echter bij voorkeur niet vanuit een auto genoten te worden, maar van veel dichter bij, liefst te voet. Helaas zijn veel weilanden ontoegankelijk, door prikkeldraad, hekken, sloten en vaarten. Weilanden zijn toegankelijk te maken door op heel veel, maar strategisch uitgekozen plaatsen tussen twee aaneengrenzende weilanden niet slechts één prikkedraadversperring aan te leggen, maar twee, op bijvoorbeeld anderhalf meter uit elkaar. De tussenruimte die zo ontstaat kan dan door wandelaars gebruikt worden, zeker als de aldus onstane 'weidegangen' voorzien worden van eenvoudige overgangen over sloten. Die tussenruimte zal bovendien benut worden als schuilplaats voor dieren. Dit laatste is een beetje te vergelijken met de stukken braakliggend land die in sommige delen van Groningen om weide- of akkergronden liggen, onder meer om de kiekendiefstand te verbeteren, maar ook met ecologische verbindingen, maar dan op microformaat. Het voordeel van de hier omschreven aanpak is dat er slechts heel weinig ruimte voor nodig is. Concreter dan hierboven omschreven kan ik het, gezien het feit dat dit de laatste dag is dat er voorstellen in te dienen zijn en gezien het feit dat ik op dit moment eigenlijk met mijn werk (tekstschrijver, vormgever, illustrator, beeldend kunstenaar, vertaler) bezig ben, niet maken. Maar waar het om gaat is dat er een fijnmazig web van wandelpaden ontstaat, op plaatselijk niveau uit te voeren, als de wiedegangen op grotere schaal worden ingevoerd. Zijn deze eenmaal op voldoende plaatsen aanwezig, dan zullen er vanzelf wel initiatieven komen om interessante routes te beschrijven en mensen de weilanden in te trekken. Uiteraard ben ik bereid ik nader over na te denken en de plannen verder uit te werken, te concretiseren. Gezien bijvoorbeeld het succes van wandelroutes als het Pieterpad, bestaat er veel behoefte aan wandelruimte. Friesland verdient bovendien een breder toerisme dan alleen watersport, schaatsen en de Waddeneilanden. Wie wil er niet eens een dagje uitwaaien in de Friese weilanden?